
![]() با تشكر : قاسم حیدری |
فسفریک اسید از جمله پرمصرف ترین مواد شیمیایی در صنعت است. به عنوان ماده افزودنی در نوشابه های گازدار کاربرد دارد و در تولید کودهای شیمیایی، پاک کننده های صابونی و غیر صابونی، تصفیه آب، خوراک دام و دارو سازی، مکمل های غذای دام و طیور(دی و منو کلسیم فسفات)، مواد فسفاته شوینده ها، تصفیه پسابها، تولید کودهای فسفاته(مهمترین)، ضد حریق کردن برخی سطوح و عوامل بازدارنده اشتعال، و نیز جهت تمیز کردن و جرم گیری سطوح فلزی به کار می رود. فسفریک اسید خوراکی را از افزودن آب به P4O10 می سازند. اسید فسفریک اسید ضعیفی است و در شرایط عادی و مدت زمان کوتاه آنقدر نمیتواند خطرساز باشد .
کاربرد در صنایع غذایی از اسید فسفریک در تولید غذاهای اسیدی و نوشابه های گازدار مانند انواع کولاها استفاده میشود. بکارگیری این ماده سبب دادن طعم تندی به غذا شده، و از آنجا که ماده شیمیایی با تولید انبوه است، با قیمتی ارزان و حجمی فراوان در دسترس میباشد. همانطور که ذکر شد، قیمت پایین و حجم زیاد تولید این ماده، آنرا در مقایسه با طعم دهنده های طبیعی نظیر زنجبیل برای دادن طعم تندی، یا اسید سیتریک که از لیمو (lemon) و عصاره لیموترش (lime) که برای دادن طعم ترشی بکار میرود، در رتبه بالاتری قرار داده است.
کاربرد در مواد پاک کننده در تولید پاك كننده ها اسید فسفریك برای نرم كردن آب بكار می رود. آب نرم بدون یونهای كلسیم (II) و منیزیم (II) كه آب سخت را تشكیل می دهند، اگر از بین نروند تشكیل آب سخت را می دهند كه این یونها با صابون تشكیل رسوبات غیر قابل حل می دهند كه سبب لكه بروی لباس ها در هنگام شستشو می شوند. نمكهای فسفات از اسید فسفریك بطور وسیع در پاك كننده ها بعنوان(builder) بكار می رود. بیشتر گستره تركیبات فسفر در مخلوط پاك كنندهای جامد است كه سدیم تری پلی فسفات یكی از آنهاست. Na5P3O10 ، بعنوان نرم كننده آب، سدیم تری پلی فسفات با كلسیم (II) و منیزیم (II) یوند برقرار می كند و تشكیل اجزاء محلول را می دهد كه كمپلكس یا كلیت است. این كمپلكس ها از واكنش كلسیم (II) و منیزیم (II) با صابون ممانعت بعمل می آورند تا رسوب ایجاد نشود.
کاربرد در زدودن زنگ آهن از اسید فسفریک میتوان مستقیماً برای زدودن زنگ آهن از ابزارهای آهنی یا فولادی و تبدیل آهن به فسفاتهای محلول در آب استفاده نمود. پس از زدودن زنگ آهن فسفات آهن تولید شده تبدیل به ترکیب فسفات آهن سیاه شده که خود به عنوان عامل جلوگیری از خوردگی میتواند مورد استفاده قرار گیرد. اسید فسفریک به عنوان کاتالیت در صنایع پتروشیمی کاربرد دارد.
کاربرد در پزشکی از اسید فسفریک در دندانپزشکی و اورتودنسی بهعنوان عامل قلم زنی (Etching) جهت تمیز کردن و زبر کردن سطح دندان خصوصاً در جاهایی که از اسباب و وسایل دندانپزشکی استفاده شده، بکار میرود. همچنین از اسید فسفریک بهعنوان کاتالیست در ساخت آسپیرین بخاطر داشتن یون هیدروژن فراوان و آلایندگی کمتر در مقایسه با اسید کلریدریک و سولفوریک استفاده میشود.
کاربرد در کشاورزی بیشتر اسید فسفریك در تولید كود بكار می رود. فسفر یكی از عناصر ضروری برای رشد گیاهان محسوب می شود. فسفاتهای آلی تركیباتی هستند كه انرژی لازم برای بیشتر واكنشهایی كه در سلولهای زنده اتفاق می افتند را مهیا می كنند. بنابراین خاكهای غنی با كودهای فسفاتی رشد گیاهان را بالا می برند. افزایش غلظت فسفات در سطح آبها همچنین رشد گیاهان آبزی را بالا می برد. اضافات كودهای شیمیایی می توانند باعث تحریك رشد گیاهان در آبهای دریاچه ها و آبهای جاری بشوند. آب فاضلاب ها كه شامل فسفات است می تواند تاثیر یكسانی داشته باشد. دریاچه ها كه از مواد مغذی غنی هستند از افزایش سرعت Eutrophication (انباشتگی خوراك آبی) تلف می شوند. وقتی گیاهان آبزی با این شرایط مغزی بودن محیط رشد می كنند پس از مدتی خواهند مرد. حال این گیاهان مرده برای تجزیه اكسیژن حل شده در آب را مصرف می كنند. این مصرف سطح اكسیژن حل شده را كاهش می دهد تا نقطه ای كه برای حمایت حیوانات آبزی كافی نیست. برای كاهش تهدید Eutrophication دریاچه بسیاری از مناطق دارند فسفات ها را از پاك كننده ها حذف می كنند. در بعضی از موارد فسفاتها جای خودشان را با كربناتها عوض می كنند. به عبارت دیگر پاك كنندهای جدید به گونه ای تهیه می شوند كه با كلسیم (II) و منیزیم (II) یونهای سخت آب واكنش ندهند.
روش تر(Wet process): در اثر اضافه کردن اسید سولفوریک روی فسفات کلسیم بدست می آید. طبق واکنش زیر:
روش حرارتی خشک(Thermal process): این روش شامل احتراق فسفر و هیدراسیون P4O10 میباشد. مخلوط فسفر مایع و هوا به محفظه احتراق که شبیه برج است تزریق شده و با انجام واکنش اکسیداسیون فسفر، تولید میشود. جنس محفظه احتراق نوعی فولاد مخصوص است که با H3PO4 غیرفعال شده است P4O10 به دست آمده را در برج بعدی هیدراته میکنند و بخارات باقیمانده P4O10 را ، واحد شستشو به اسید فسفریک رقیق تبدیل کرده و به عنوان افشان در پایین آوردن دمای برج اول استفاده میشود.
روشهای تولید در ایران در ایران از اثر اسید سولفوریك بر كانیهای آپاتیتی اسید فسفریک تولید می شود. از آنجا که فسفر و آرسنیک در یک گروه(گروه 5) جدول شیمیایی (تناوبی) قرار دارند و در طبیعت نیز به احتمال زیاد در كانیهای مختلف با هم وجود دارند و فقط در درصد خلوص انها اختلاف می باشد. چنانكه میدانید آرسنیك از عناصر سمی و كشنده به شمار می آید و وجود آن در كانیهای آپاتیتی كه اسید فسفریك از آنها تهیه میشود و غالبا در صنایع خوراك دام و بهداشتی مصرف میگردد خطری مهم محسوب میگردد. البته روشهای تولید اسید فسفریك مثل احتراق فسفر خالص این مشكل را حل نموده اما قیمت تمام شده بسیار بالاتر از بهره گیری از كانی های آپاتیتی است. فلوئور یكی دیگر از موادی است كه سمیت دارند و جزء لاینفك كانی های آپاتیتی است. »»
جدول تناوبی برای موبایل PeriodicTable 1.0»»
معرفی كامل رشته شیمی»»
گزارش كار آزمایشگاه شیمی آلی 1»»
گزارش كار آزمایشگاه شیمی تجزیه دستگاهی»»
گزارش كار آزمایشگاه شیمی عمومی 1»»
گزارش كار آزمایشگاه شیمی تجزیه 1»»
تعیین وزن اتمی منیزیم»»
دریافت انیمیشن های شیمی با فرمت EXE»»
اسید نیتریك»»
اسید فسفریك»»
اسید سولفوریک»»
دریافت مقالات شیمی با فرمت Doc»»
شیمی و زندگی»»
فلش انیمیشن»»
دانلود كتابهای لاتین شیمی
|
معرفی علم شیمی
(5)
شیمی آلی (14) شیمی تجزیه (5) شیمی معدنی (2) شیمی فیزیك (9) تركیبات شیمیایی (4) آزمایشگاه شیمی (9) كتابهای شیمی (4) مقالات شیمی (4) نرم افزار شیمی (4) تصاویر شیمی (0) انیمیشن های شیمی (2) آبان 1388
(1)
خرداد 1388 (1) اردیبهشت 1388 (3) فروردین 1388 (3) بهمن 1387 (5) دی 1387 (49) آذر 1387 (7) |